Próba złota: co oznacza liczba na stemplu i czego nie mówi

Przy zapięciu kolczyka albo wewnątrz obrączki stoi drobna liczba, na przykład 585. Próba złota mówi tylko, ile czystego złota jest w stopie, a o wykonaniu, kamieniu i trwałości oprawy nie mówi nic. Sama liczba na metalu nie jest też dowodem w żadną stronę: ani jej obecność nie dowodzi, że kruszec jest prawdziwy, ani jej brak nie dowodzi, że jest fałszywy. Wyjaśniamy, jak ją czytać, kiedy wyrób nie musi mieć cechy probierczej i na czym oprzeć ocenę zamiast stempla.

W tym poradniku: co mówi próba, dlaczego stempel nie jest dowodem, tabela prób, cecha probiercza i świadectwo badania, podrobione oznaczenia, kamień w oprawie, co dołączono do wyrobu, najczęstsze pytania.

Próba mówi o jednej rzeczy i tylko o jednej

Próba to zawartość czystego złota w stopie, wyrażona w tysięcznych częściach. Stop to mieszanina złota z innymi metalami, a próba opisuje wyłącznie proporcję tej mieszaniny. Trzy wybrane wartości zebraliśmy w tabeli w dalszej części.

Cała reszta wiedzy o wyrobie leży poza stemplem. Próba nie ocenia wykonania ani nie potwierdza, że kamień jest prawdziwy. Nie podaje, ile złota jest w całym wyrobie, i nie mówi, czy oprawa wytrzyma noszenie.

Dlatego odradzamy wybieranie biżuterii po samej liczbie na stemplu: ta sama próba stoi na wyrobie solidnym i na wyrobie słabo wykonanym. Kupując złoto, patrz najpierw na masę złota, bo to ona, a nie próba, mówi, ile złota jest w wyrobie. Potem oceń wykonanie, a kamień traktuj osobno, bo ma znaczenie tylko tam, gdzie w wyrobie występuje.

Wykonanie rzeczoznawca Vivagem ocenia pod lupą. Sprawdza stabilność oprawy, czyli czy łapki równo dociskają rondystę i nie mają ostrych zadziorów, które haczyłyby o ubrania. Sprawdza też pracę sprężyn w zapięciach i czystość tafli kamieni z past polerskich. Żadna z tych rzeczy nie jest zapisana w próbie.

Liczba na metalu nie jest dowodem w żadną stronę

Klienci mylą się w dwie przeciwne strony.

Pierwsza pomyłka to zaufanie do samego numeru. Wybity na metalu numer próby, na przykład 585 albo 925, bywa brany za cechę probierczą, czyli znak, który wyrób dostaje po zbadaniu w urzędzie probierczym. To dwie różne rzeczy: stempel producenta nie jest znakiem urzędu, a fałszerze nabijają takie punce w kilka sekund. Sam stempel nie dowodzi więc, że kruszec jest prawdziwy.

Druga pomyłka to podejrzliwość wobec wyrobu bez znaku. Brak stempla na lekkim wyrobie albo zatarcie cechy przy korekcie rozmiaru bywa brane za dowód podróbki. Tymczasem wyrób poniżej progu masy może nie mieć cechy zgodnie z przepisami, a o tym, czy wyrób został zbadany, mówią dokumenty, nie sama obecność znaku. Zasady opisuje sekcja o cesze probierczej.

Obie pomyłki prowadzą do tego samego wniosku: liczba na metalu nie jest dowodem w żadną stronę. Rozstrzygają dopiero cecha probiercza lub świadectwo badania, a przy wątpliwościach badanie w pracowni.

585, 750, 375: ile złota jest w złocie

Czyste, 24-karatowe złoto jest zbyt miękkie na biżuterię noszoną na co dzień, dlatego dodaje się do niego inne metale. To one, a nie próba, decydują o kolorze: ta sama próba występuje w złocie żółtym, białym i różowym. Stąd biorą się próby, bo opisują kompromis między czystością metalu a odpornością na codzienne noszenie.

Skala karatowa dzieli stop na dwadzieścia cztery części zamiast tysiąca, dlatego ten sam stop ma dwa zapisy. Karat złota (k) opisuje czystość metalu, a karat kamienia (ct) jego masę, więc karaty w opisie stopu nie mają nic wspólnego z karatami diamentu.

Próba	Czyste złoto w stopie	Karaty (k)
375	37,5%	9
585	58,5%	14
750	75%	18

 

Wyższa liczba oznacza więcej czystego złota w stopie, ale nie oznacza wyższej jakości wyrobu. Złoto w naszej linii Prestige ma próbę 585, jest pełne i bez powłoki, a obie nazwy podajemy, żeby nikt nie musiał przeliczać. Wyroby z tej linii znajdziesz w kolekcji biżuteria ze złota.

Kiedy wyrób musi mieć cechę probierczą, a kiedy nie

Obowiązek badania i cechowania wynika z ustawy z 1 kwietnia 2011 r. Prawo probiercze i zależy od rodzaju metalu oraz od masy metalu szlachetnego w wyrobie. Poniżej tych mas badanie i cechowanie nie są obowiązkowe:

Metal	Próg masy metalu szlachetnego
Złoto i platyna	1 g
Srebro	5 g

Próg liczy masę metalu szlachetnego, a nie masę całego wyrobu, więc masę kamieni się odejmuje i o obowiązku decyduje samo złoto. Przy parze liczy się każda sztuka osobno: limity stosuje się do pojedynczych sztuk, także do wyrobów zwykle sprzedawanych w parach, takich jak kolczyki. Żeby para musiała przejść cechowanie, każdy kolczyk musi więc mieć ponad gram złota. Nasze złote kolczyki typu sztyft bywają powyżej tego progu.

Wyrób powyżej progu może trafić do obrotu na dwa równorzędne sposoby: oznaczony cechami probierczymi albo ze świadectwem badania.

Droga	Kiedy
Cecha probiercza	Znak nanosi się na sam wyrób. Cechę wybija się, a gdy wyrób jest cienki albo pusty w środku i nie zniesie nacisku, nanosi się ją laserem.
Świadectwo badania	Gdy wyrobu nie da się ocechować bez uszkodzenia, gdy nie ma na nim miejsca na cechę albo gdy zawiera części z metali nieszlachetnych, których nie można osobno oznaczyć.

Okręgowy Urząd Probierczy w Warszawie opisuje świadectwo jako dokument, który „potwierdza zawartość metalu szlachetnego w wyrobie i zastępuje w obrocie cechy probiercze”. Dlatego brak znaku na wyrobie nie znaczy, że wyrób nie przeszedł badania. Nasze wyroby powyżej progu przeszły Urząd Probierczy i mają cechę probierczą albo świadectwo badania.

Ta sama zasada dotyczy srebra, tylko z wyższym progiem. Srebro próby 925 znajdziesz w kolekcji biżuteria srebrna.

Jak wygląda podrobione oznaczenie

Podrobione oznaczenia zdarzają się regularnie. Najczęściej dotyczą biżuterii przywożonej z wyjazdów turystycznych, zwłaszcza z Turcji, Egiptu czy Azji. Na mosiądzu, tombaku albo na złocie niskiej próby, na przykład 333, nabita jest tam punca 585 lub 750.

Pod lupą 10x taką puncę zdradzają nieostre, rozlane krawędzie bicia, krzywa czcionka i brak polskich oraz konwencyjnych cech urzędowych. To pierwsza heurystyka, czyli wskazówka, a nie dowód: podajemy ją, bo pozwala zauważyć ślady podrobionej puncy samą lupą, ale brak tych śladów niczego nie gwarantuje.

Rozstrzyga dopiero próba kwasowa na kamieniu probierczym albo badanie spektrometrem XRF. To praca pracowni, a nie czytelnika, dlatego domowych sposobów sprawdzania złota nie opisujemy.

Czego stempel nie powie o kamieniu

Próba dotyczy metalu. Kamień osadzony w złocie to osobna sprawa i osobna ocena, a rzeczoznawca Vivagem zwraca uwagę na jedno ograniczenie: kamienia osadzonego w złocie nie da się poddać pełnej analizie laboratoryjnej, bo uniemożliwia to metal oprawy.

Masę, gdy nie jest znana, wylicza się więc ze wzorów na podstawie proporcji, które da się zmierzyć. Barwę ocenia się ostrożnie, odfiltrowując refleksy rzucane przez otaczające złoto. Czystość bada się pod mikroskopem, szczególnie w miejscach, gdzie oprawa zasłania inkluzje, czyli wtrącenia we wnętrzu kamienia, uszkodzenia rondysty, czyli obwodowej krawędzi, i laserowe inskrypcje identyfikacyjne.

Dlatego barwę i czystość kamienia w oprawie podajemy przedziałem, a nie jedną liczbą. Wyroby z kamieniami znajdziesz w kolekcji biżuteria z diamentami.

Co dołączono do wyrobu poniżej progu

Wyrób poniżej progu nie musi mieć cechy, ale to nie zwalnia z informacji. Wśród obowiązków tego, kto pierwszy wprowadza wyrób do obrotu, są następujące:

1. zapewnić, że próba odpowiada wymaganiom Prawa probierczego,
2. przekazać informację o próbie temu, komu wyrób się przekazuje,
3. dołączyć metkę z próbą i masą części z metalu szlachetnego.

Metka to wymagane minimum. Karta wyrobu Vivagem podaje metal, próbę, masę złota, masę całego wyrobu, wymiary oraz masę i specyfikację kamieni, a barwę i czystość kamienia w oprawie jako przedział. Masę złota podajemy osobno od masy całego wyrobu, bo dopiero obie liczby razem pokazują, ile w wyrobie jest złota, a ile kamieni i innych części.

Zestawiając wszystko w jednym miejscu, do wyrobu powinno być dołączone:

Wyrób	Co powinno być dołączone
Powyżej progu masy	Cecha probiercza na wyrobie albo świadectwo badania
Poniżej progu masy	Metka z próbą i masą metalu szlachetnego

Na naszych wyrobach jest logo Vivagem, a na złotych także liczba próby.

Gdy na wyrobie nie ma znaku albo cecha jest zatarta, nie wyciągaj wniosków z samego wyglądu, tylko zapytaj sprzedawcę o dokumenty z tej tabeli.

Najczęstsze pytania

Czy brak cechy probierczej znaczy, że to nie jest złoto?

Nie. Wyrób poniżej progu masy nie musi mieć cechy, a wyrób ze świadectwem badania może jej nie mieć, bo świadectwo zastępuje cechy w obrocie. Zasady opisuje sekcja o cesze probierczej.

Czym różni się 585 od 14 karatów?

Niczym, to dwa zapisy tej samej próby: w tysięcznych i w karatach. Odpowiedniki zestawia tabela w sekcji o próbach.

Czy złoto 750 jest trwalsze od 585?

Nie wynika to z samej próby. Wyższa próba oznacza więcej czystego złota, a czyste złoto jest miękkie, dlatego w ogóle dodaje się do niego inne metale. O trwałości wyrobu decyduje też konstrukcja i oprawa kamienia, których próba nie opisuje.

Czy masy kolczyków z pary dodają się do progu?

Nie. Próg liczy się osobno dla każdej sztuki, więc każdy kolczyk z pary ocenia się po własnej masie metalu szlachetnego, a nie po masie pary.

W skrócie

• Próba złota mówi tylko, ile czystego złota jest w stopie, a o wykonaniu, kamieniu i trwałości oprawy nie mówi nic, więc nie wybieraj biżuterii po samej liczbie na stemplu.
• Oceniaj w tej kolejności: najpierw masa złota, potem wykonanie, a kamień osobno.
• Stempel producenta można nabić w kilka sekund, a brak stempla na lekkim wyrobie bywa zgodny z przepisami, więc liczba na metalu nie dowodzi niczego w żadną stronę.
• Lupa pokaże rozlane krawędzie bicia, ale to heurystyka, a rozstrzyga pracownia.
• Przed zakupem poproś o dokumenty dołączone do wyrobu, a przy naszych wyrobach napisz do nas, jeśli czegoś brakuje.